بسته بندی ESL

شیر ESL یا شیر فراپاستوریزه یا Extended Shelf Life شکلی از بسته‌بندی شیر است که با هدف افزایش مدت ماندگاری آن در یخچال تولید می‌شود. شیرهای تازه معمولی حدود ۵ تا ۱۲ روز می‌توانند قبل از باز شدن در یخچال سالم بمانند ولی شیرهای ESL می‌توانند این مدت را تا ۴ هفته افزایش می‌دهند.

مدت زمان نگهداری شیرهای تولید شده به روش‌های مختلف، علاوه بر فرآیند تولید به شکل بسته‌بندی آن‌ها هم مرتبط است و اگر بسته‌بندی مناسبی برای شیر استفاده نشود، مدت زمان نگهداری آن کاهش پیدا می‌کند.

نباید فراموش کرد که شیر ESL با شیر UHT یا شیر فرادما( شیرهای پاکتی ) متفاوت است و حتی قبل از باز شدن نیز می‌بایست داخل یخچال نگهداری شود.

طعم و کیفیت شیر ESL

مطابق تحقیقات، کیفیت و طعم شیر فراپاستوریزه تفاوت قابل توجهی با شیر پاستوریزه ندارد و مانند شیرهای UHT یا فرادما طعم آن تغییر قابل توجهی نمی‌کند. شیر فراپاستوریزه با شیر پاستوریزه کمتر از ۵ درصد در ویتامین‌ها تفاوت دارد و همچنین مقدار کمی از پروتئین‌های موجود در شیر هم تغییر شکل می‌دهند که این موضوع حتی می‌تواند برای هضم شیر در انسان مفید باشد.

در عوض با این روش، ضایعات و خرابی شیرهای تازه کاهش پیدا می‌کند و همچنین نیاز به خرید روزانه شیر و اتلاف زمان و هزینه کمتر می‌شود.

روش تهیه شیر ESL

شیر فراپاستوریزه در فرآیند تولید به مدت یک تا ۴ ثانیه در دمای ۱۲۷ تا ۱۳۵ درجه سانتیگراد حرارت داده می‌شود تا تمامی میکروب‌های فاسدزای آن از بین بروند. در مقابل شیر پاستوریزه معمولی به مدت ۱۵ ثانیه در دمای ۷۵ درجه سانتی‌گراد حرارت داده می‌شود. انجام این کار باعث می‌شود تا ماندگاری شیر افزایش پیدا کند و مدت طولانی‌تری بتوان آن را در یخچال نگهداری کرد.

مزایای شیر فراپاستوریزه نسبت به سایر انواع شیرهای فرآوری‌شده

مزایای شیر فراپاستوریزه نسبت به سایر روش‌های فرآوری شیر زیاد است که در اینجا به چند مزیت بارز و البته عمده اشاره می‌کنیم.

• شاید بتوان بارزترین خاصیت این روش فراوری را در طعم شیر دانست. خواص ارگانولپتیک شیر (شامل بو، مزه، ظاهر) درست شبیه شیر پاستوریزه است؛ شیر فراپاستوریزه بر خلاف شیر فرادما، طعم شیر پخته نمی‌دهد. شیر فرادما، در دمای بالاتری استریل شده و در نتیجه، اغلب باعث تغییر طعم شیر می‌شود. در شیر فرادما طعم شیر پخته به خوبی حس می‌شود. برای بسیاری از افراد که نسبت به طعم شیر حساس هستند، نوشیدن این شیر دیگر عذاب‌آور نخواهد بود.
•  ماندگاری طولانی شیر فراپاستوریزه است. در مقایسه با روش پاستوریزاسیون استاندارد، ماندگاری شیر با تکنولوژی جدید بسیار بیشتر است. بسته به محصول لبنی که به این روش تولید می‌شود ( در اینجا به شیر ESL پرداخته شد) مدت زمان فراوری محصول و دمای استفاده شده در فراوری، افزایش قابل توجهی در ماندگاری محصول نهایی مشاهده می‌شود. البته متغیرهای دیگری نظیر: دمای ذخیره‌سازی، پردازش‌های اضافی که روی محصول صورت می‌گیرد (مانند: پر کردن محصول در بسته‌بندی اسپتیک یا استفاده از روش‌های فیلتراسیون یا باکتوفوگاسیون) نیز در میزان ماندگاری تأثیرگذار است. با توجه به تمام این متغیرها میزان ماندگاری از ۳۰ تا ۶۰ روز  متغیر خواهد بود.

از نظر هزینه تمام شده برای تولیدکننده، روش فراپاستوریزه از روش فرادما کم هزینه‌تر است. اگر چه راه‌اندازی اولیه این روش از هزینه روش پاستوریزاسیون استاندارد گران‌تر است، اما استفاده از این تکنولوژی جدید شیر نسبت به روش فرادما برای تولیدکننده ساده‌تر است. دلیل این سادگی نسبی، دمای کمتر فرایند و البته بسته‌بندی با دردسر کمتر است. نیازی به بسته‌بندی اسپتیک نیست و همین که محیط و تجهیزات حین بسته‌بندی استریلیزه باشد کفایت می‌کند.